Kościół p.w. św. Jana Chrzciciela

Na zachód od Biecza, pomiędzy rzekami Ropą i Białą leżą wsie o wspólnej nazwie Rzepiennik. Tę nazwę zawdzięczają rzece, która ma swe źródło w Rzepienniku Suchym i po dwunastu kilometrach wpada do Białej w okolicach Golanki. Wsi o wspólnej nazwie Rzepiennik jest cztery, a rozróżniamy je po przymiotnikach Suchy, Biskupi, Strzyżewski, Marciszewski (ten należy do Gminy Gromnik). Kiedyś był jeszcze Rzepiennik Królewski. Nazwa Rzepiennik wywodzi się od rzepienia, rośliny, w którą obfitowały i obfitują do dzisiaj brzegi potoków i pól.
Swój prawny byt zawdzięczają Rzepienniki królowi Kazimierzowi Wielkiemu, który na początku XIV wieku prowadził ożywioną akcje kolonizacyjną i wydał akty lokacyjne dla kilkudziesięciu wsi. Swój gospodarczy rozwój zawdzięczają Bieczowi, miastu, które leżało na ważnym szlaku handlowym, a w wiekach średnich było ludnym i bogatym.
Pierwsza pisemna wzmianka o Rzepienniku pochodzi z 1344 r. Oznacza to, że osadnictwo nad Rzepianką przypadło na czas, kiedy ziemi pustej było jeszcze dużo a osadników mało.
Król Kazimierz Wielki przyznawał liczne przywileje dla pierwszych zasadźców. Otrzymywali oni sołtystwo - składające się z jednego do dziewięciu łanów - jako dziedziczną własność. Każdemu osadnikowi przysługiwał 20-letni okres tzw. wolnizny, czyli zwolnienie od wszelkich powinności, danin i opłat. W XIV w. sołtysi cieszyli się pełną wolnością, podlegając tylko sądom królewskim. Takie regulacje prawne spowodowały wykształcenie się swoistej formy "samorządu wiejskiego". W 1344 r. osadzony został Rzepiennik Marciszewski, a w trzy lata później nastąpiła powtórna lokacja Rzepiennika Strzyżewskiego. Ustalenie czasu powstania pozostałych dwóch Rzepienników jest niemożliwe, bowiem nie są znane ich akty lokacyjne. Rzepiennik Biskupi istniał już wcześniej i pozostał własnością biskupią aż do końca I Rzeczpospolitej. Koniec XV w. przynosi nam informacje, że sołtysi wyrośli na kilkuwioskową szlachtę. Mamy więc w Rozembarku i Sitnicy Rozembarskich h. Jastrzębiec, w Turzy i Gnojniku Turskich h. Warnia, w Rzepiennikach Uchaczów h. Kownia i Strzeszów h. Jastrzębiec.Od początku XVI w. rozpoczyna się proces gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej, a wraz z nią likwidacja samorządu wiejskiego. Sytuacja materialna chłopów pogarsza się. Zanika gospodarka towarowa, ograniczeniu ulega wymiana towarowa między miastem a wsią. Wzrastają powinności feudalne chłopów. Z poczatkiem XVII w. nasilają się skargi chłopskie, przede wszystkim na zwiększanie pańszczyzny. Na wiek XVII przypada reformacja. Nie ominęła ona Rzepienników, ale wystąpienia na tym terenie nie miały podłoża ideologicznego. Były wyrazem protestu chłopów przeciwko nakładaniu na nich dodatkowych obciążeń przez ariańskich dzierżawców - Tarłów, Bylinów, Błędowskich i Lubienieckich. Wyzysk i samowola dzierżawców powodują masowe zbiegostwo chłopów, całe połacie ziemi leżą odłogiem. Miary nieszczęść dopełniają wybuchające kilkakrotnie zarazy. W XVIII w. obciążenia z tytułu pańszczyzny i innych danin osiągnęły najwyższy wymiar doprowadzając do wybuchu buntu, który w latach 1755 do 1758 objął wsie królewskie w starostwie jodłowskim i libuskim m.in. Rzepiennik Suchy, Strzyżewski i Marciszewski. Wśród organizatorów byli m.in. Klemens Słowik i Kazimierz Bryndal z Rozembarku oraz Marcin Zawiliński z Rzepiennika Strzyżewskiego. Doszło do interwencji wojska. Zapadło pięć wyroków śmierci, jeden na Marcinie Zawilińskim wykonano. W roku 1846 wybucha "rabacja chłopska", ruch o antyfeudalnym obliczu będący odwetem chłopów za lata pańszczyźnianego upokorzenia. Ale był też akcją, która sparaliżowała powstanie narodowe szlachty. Bunt był umiejętnie podsycany przez władze austriackie z obawy by chłopi nie przyłączyli się do powstania. Wydarzenia te objęły na omawianym terenie Rzepiennik Marciszewski, Turzę i Olszyny, przybierając gwałtowną formę określaną w dokumentach historycznych jako "czerniawa od Rzepienników". W roku 1848 dekretem cesarskim zniesiono pańszczyznę, co spowodowało zmiany w stosunkach społeczno-ekonomicznych w Galicji.
Żydowskie miasteczko Rzepiennik ukształtowało się pod koniec XVIII w. w pobliżu wzgórza na którym stał kościół parafialny. Zajęło dolinę rzeki Rzepianka i na paru hektarach powstały odmienne swą architekturą od ówczesnej zabudowy domy , synagoga (bożnica), mykwa (łaźnia) i szopy w których odprawiano rytualne modlitwy.
Jego mieszkańcy stanowili zamkniętą w sobie enklawę, niedostępną dla katolików, ale jednocześnie zgodnie z nimi współżyjącą. Mieszkający na pograniczu Rzepiennika Strzyżewskiego i Biskupiego Żydzi stanowili w XIX w. gminę wyznaniową posiadając własną synagogę, cmentarz i rabinat.
Kres społeczności żydowskiej nastąpił podczas okupacji niemieckiej11 sierpnia 1942 roku. Żydzi zostali rozstrzelani w lesie w Dąbrach. Dzisiaj już nie ma śladów po żydowskim miasteczku.
Tylko za "miastem cmentarz" zwany kirchołem z zapadłymi w ziemię macewami a w Dąbrach obramowany grób i tablica. Koniec XIX w. to lata, w których zaczęły powstawać pierwsze organizacje polityczne we wsiach dzisiejszej gminy Rzepiennik, będących silną bazą dla ruchu ludowego. Działało tu Stronnictwo Ludowe, a później Polskie Stronnictwo Ludowe, zarówno "Piast" jak i "Wyzwolenie". Był Związek Chłopski i Chłopskie Stronnictwo Rolnicze. W wirze walki politycznej wyrastali chłopscy przywódcy m.in. Jan Więckowski i Franciszek Martyka. W roku 1914 wybuch I wojna światowa. Pierwsze echa wojny dotarły w okolice Rzepiennika we wrześniu. Wówczas to miały miejsce "walki pod Ołpinami" toczone w ramach ofensywy rosyjskiej. Po bitwie pod Łowczówkiem (24 grudnia 1914) front ustabilizował się na linii Dunajca, skąd szedł przez Pogórze obejmując Pleśną, Łowczówek, Tuchów i Gromnik, a następnie przez Rzepiennik, Turzę do Gorlic i dalej przez Magurę grzbietami Beskidu Niskiego. Rzepienniki i Turza znalazły się w strefie przylegającej bezpośrednio do frontu. Przez kilka miesięcy prowadzono tylko niewielkie walki pozycyjne. 2 maja 1915 r. ruszyła tzw. "operacja gorlicka" czyli zmasowana ofensywa wojsk niemiecko-austriackich. W jej wyniku wojska rosyjskie zmuszone zostały do odwrotu a front przesunął się daleko na wschód. Po jego przejściu ukazał się ogrom strat materialnych i ludzkich. Cmentarz wojenny w Olszynach

Świadectwem tamtych dni pozostało blisko 400 cmentarzy wojennych rozsianych na terenie dawnej Galicji, w tej liczbie także te wzniesione w Rzepienniku Strzyżewskim, Rzepienniku Marciszewskim, Tursku, Rozembarku, Olszynach, Ołpinach. Po czterech latach krwawych zmagań wojna dobiegła końca. Jej koniec był jednocześnie kresem monarchii Austro-Węgierskiej i początkiem nowego ładu politycznego w Europie, czego efektem było powstanie II Rzeczpospolitej. Lata 20-te i 30-te XX w. to okres aktywizacji, dojrzewania klasowego i politycznego mas chłopskich. Rzepienniki, Olszyny i Turza były miejscami zebrań, wieców (z udziałem Wincentego Witosa w 1929 i 1930 roku), manifestacji, bojkotu sanacyjnych wyborów i strajków rolniczych. Kulminacyjny moment działalności ludowców przypadł na rok 1937 - rok strajku chłopskiego. W tym czasie nad Polska i całą Europą zbierały się czarne chmury niemieckiego faszyzmu, doprowadzając we wrześniu 1939 r. do wybuchu najstraszniejszej w dziejach ludzkości - II wojny światowej. Na terenie gminy jak w całej Polsce okupacja hitlerowska oznaczała terror i eksterminację ludności polskiej i żydowskiej. Na przekór temu już od 1940 r. zaczęły powstawać pierwsze organizacje konspiracyjne, które stopniowo podejmowały walkę zbrojną z okupantem. Największe nasilenie walk oddziałów BCh i ZWZ-AK miało miejsce w 1943 i 1944 roku. Do najkrwawszy wydarzeń w okresie okupacji hitlerowskiej na terenie gminy Rzepiennik zaliczyć należy : likwidację żydowskiego getta w Rzepienniku Strzyżewskim - 364 osoby narodowości żydowskiej rozstrzelane w lesie Dąbry oraz rozbicie w przysiółku Dąbry (na skutek donosu jednego z mieszkańców) oddziału "Regina II" d-ca mjr Zdzisław Bossowski ps. "Kajetan", wydzielonego z III kompanii batalionu AK "Barbara" - w nierównej walce zginęło 18 partyzantów. 17 stycznia 1945 r. do Rzepiennika wkroczyły oddziały Armii Radzieckiej.

Copyright © 2007-2009 rafals